معرفی دانشگاه تبریز، آموزش عالی نوین

0e53936c-3dd9-45a1-b0be-986b5452bce3

اولین دانشگاه نوین عالی کشور، دانشگاه تهران است. پس از آن دانشگاه تبریز، دومین دانشگاه قدیمی ایران محسوب می شود که بزرگترین دانشگاه شمال غربی کشورمان از نظر قطب علمی به حساب می آید.

شهر تبریز به دلیل موقعیت استراتژیک و منابع انسانی خود در طول دوره‌های مختلف همواره مورد توجه حکومت‌ها واقع شده و هر یک از حکومت‌ها این شهر را به نوعی مرکز امور خود قرار داده‌اند. در این راستا، آموزش در سطوح مختلف اعم از ابتدایی تا عالی نیز به نوعی دستخوش این تغییرها شده‌اند.

موقعیت جغرافیایی دانشگاه تبریز

دانشگاه تبریز در منطقه‌ای یکپارچه دارای مساحتی معادل ۵۸۵ هکتار در بلوار ۲۹ بهمن (فلکه دانشگاه) واقع ‌است. دانشگاه در ناحیه‌ی شرقی شهر تبریز با چشم‌انداز زیبای کوه‌های شمالی شهر قرار گرفته‌ و در منطقه جنوبی نیز دارای محوطه‌ای سرسبز است که فضای مورد نیاز برای توسعه‌ی دانشگاه را در آینده فراهم می‌کند. مساحت اختصاص‌ یافته به ساختمان‌ها و فضاهای آموزشی دانشگاه در حدود ۳۲۳٬۸۹۵ مترمربع است.

5a725cb6-604f-47d0-a655-64687176f275

پیشینه تاسیس دانشگاه در تبریز

نگاهی اجمالی به تاریخ نشان می‌دهد که پیشینه حقیقی تاسیس دانشگاه در تبریز به ۷۰۰ سال قبل و به دوران حکومت مغول‌ها باز می‌گردد. در آن دوران و به همت خواجه رشیدالدین فضل الله همدانی – وزیر مدبر و دانشمند غازان خان – مجتمع بزرگ علمی، آموزشی، وقفی و دانشگاهی به نام ربع رشیدی تاسیس شد. گفتنی است وقف‌نامه یا منشور دانشگاه ربع رشیدی شامل قوانین و مقررات مجموعه توسط شخص خواجه رشیدالدین به رشته تحریر درآمده و خوشبختانه، نسخه اصلی و خطی آن تا به امروز باقی مانده و در کتابخانه مرکزی دانشگاه تبریز حفظ و نگهداری می‌شود. از نکته‌های جالب توجه در مورد دانشگاه ربع رشیدی این است که به دلیل اشتغال خواجه رشیدالدین به امر طبابت، «دارالشفا» یا بیمارستان و دانشکده پزشکی دانشگاه از اهمیت ویژه‌ای برخوردار بوده و هر طبیب علاوه بر مداوای بیماران ملزم به تعلیم ده نفر از دانشجویان بوده است. همچنین دانشجویان پزشکی مشابه با نظام آموزش پزشکی فعلی به صورت تمام وقت مشغول به تحصیل بوده‌اند، به این ترتیب که صبح‌ها به صورت تئوری و بعد از ظهرها به شکل عملی دوره آموزشی خود را طی می‌کرده‌اند و کلیه مایحتاج زندگی آن‌ها توسط دانشگاه تامین می‌شده است. علاوه بر این دانشگاه ربع رشیدی به دلیل شهرت و اعتبار خود پذیرای دانشجویانی از سایر کشورها نیز بوده است.

c27cf02e-e2b7-4ef6-be08-fbbdf4203e3c

پس از گذشت سال‌ها و در سال ۱۲۹۳ هجری قمری (معادل با ۱۲۵۴ هجری شمسی)، اولین مدرسه آموزش عالی به سبک نوین در خطه آذربایجان و با نام «دارالفنون تبریز» توسط میرزا تقی خان امیرکبیر و در راستای برنامه‌های نوسازی وی تاسیس شد. این مدرسه به صورت سالانه پذیرای ۵۰ تا ۷۰ نفر از محصلانی بود که تعدادی از آن‌ها به صورت رایگان و شبانه‌روزی در این مدرسه به تحصیل مشغول بودند. در این مدرسه دروسی مانند طب، جغرافیا، ریاضی، پیاده نظام، توپخانه، خط، زبان فرانسه، انگلیسی، عربی، فارسی و قرائت قرآن تدریس می‌شد. همچنین مدرسه دارلفنون در کنار فعالیت‌های آموزشی خود موفق شد تا در سال ۱۳۱۱ هجری قمری (معادل با ۱۲۷۲ هجری شمسی) ماهنامه‌ای با عنوان «ورقه» را به مدیریت «ایرج میرزا» منتشر کند.

مرحله سوم روند توسعه آموزش عالی در خطه آذربایجان به ۷۰ سال پیش باز می‌گردد و علارغم درخشش مراکزی مانند ربع رشیدی، مدرسه دارالفنون، شام غازان و رصدخانه مراغه در طی مقاطع مختلف، مرکز علمی قدرتمندی برای تداوم راه آن‌ها وجود نداشت. از جمله مراکز علمی موجود در آن زمان می‌توان به دانشگاه تهران و دانشسرای عالی تبریز اشاره کرد که در دوران پهلوی اول برای تربیت معلم تاسیس شده بود؛ تا اینکه در خرداد ماه سال ۱۳۲۶ هجری شمسی و یک‌ سال پس از پایان جنگ جهان جهانی دوم، ایده تاسیس دانشگاه تبریز بر پایه تحولات سیاسی منطقه (به دستور سید جعفر پیشه‌وری، رئیس فرقه کمونیستی آذربایجان) مطرح شد. بنابراین، برای تهیه محلی مناسب برای اسکان دانشگاه تصویب شد تا ساختمان دانشسرای مقدماتی تخلیه و به «آذربایجان یونیورسیتی» (دانشگاه آذربایجان) تغییر کاربری دهد.

پس از باز پس‌گیری آذربایجان توسط ارتش ایران، فعالیت دانشگاه عملا متوقف شد. ولی با این وجود اقدامات همه جانبه‌ای برای راه‌اندازی مجدد دانشگاه از سوی شخصیت‌های مختلفی صورت گرفت و به این منظور، گروهی متشکل از اساتید برجسته از جمله دکتر مصطفی حبیبی (استاد دانشکده پزشکی دانشگاه تهران) و دکتر خانبابا بیانی (استاد دانشکده ادبیات دانشگاه تهران)، دکتر اقبال و دکتر شفق شکل گرفت و در دی ماه همان سال این افراد با هدف تاسیس دانشگاه در تبریز عازم این شهر شدند. البته روند راه‌اندازی دانشگاه با مشکلات مختلفی مواجه شد، ولی سرانجام با پیگیری استاندار وقت و پافشاری مردم آذربایجان دانشگاه فعالیت خود را آغاز کرد.

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *